Leki na cukrzycę w odchudzaniu: Ozempic, Mounjaro fakty i ryzyka

Artykuł ma na celu szczegółowe wyjaśnienie fenomenu leków na cukrzycę stosowanych w odchudzaniu. Przedstawimy ich mechanizm działania, omówimy konkretne preparaty dostępne w Polsce, a także poruszymy kwestie kosztów, dostępności i kluczowego bezpieczeństwa stosowania, podkreślając konieczność konsultacji z lekarzem.

Od leczenia cukrzycy do walki z otyłością: Krótka historia przełomu

Historia leków z grupy analogów GLP-1 to fascynujący przykład, jak jedno odkrycie może zrewolucjonizować medycynę w kilku obszarach. Początkowo, te preparaty były opracowywane i stosowane wyłącznie w leczeniu cukrzycy typu 2, gdzie ich głównym zadaniem była poprawa kontroli glikemii. Szybko jednak zauważono pewien "efekt uboczny" pacjenci przyjmujący te leki zaczynali tracić na wadze. To spostrzeżenie, początkowo traktowane jako dodatkowa korzyść, okazało się prawdziwym przełomem. Badania kliniczne potwierdziły, że analogi GLP-1 mają znaczący potencjał w redukcji masy ciała, niezależnie od ich wpływu na poziom cukru we krwi. To otworzyło zupełnie nowy rozdział w walce z otyłością, oferując pacjentom narzędzie, które wykraczało poza tradycyjne diety i ćwiczenia.

"TikTokowy lek" i jego wpływ na ogromny popyt w Polsce

W dzisiejszych czasach informacja rozprzestrzenia się błyskawicznie, a media społecznościowe, takie jak TikTok, stały się potężnym narzędziem w kształtowaniu opinii i trendów. Nie inaczej było w przypadku leków na cukrzycę stosowanych w odchudzaniu. Kiedy historie o spektakularnych utratach wagi zaczęły krążyć w internecie, zwłaszcza na platformach wizualnych, popyt na te preparaty gwałtownie wzrósł. W Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, nastąpił prawdziwy szturm na apteki. Niestety, ten ogromny, często niekontrolowany popyt, w połączeniu z ograniczonymi mocami produkcyjnymi, doprowadził do poważnych problemów z dostępnością. Pacjenci z cukrzycą, dla których te leki są często niezbędne do codziennego funkcjonowania, nagle znaleźli się w trudnej sytuacji, nie mogąc zrealizować swoich recept. To pokazuje, jak szybko fenomen "TikTokowego leku" może wpłynąć na realia systemu opieki zdrowotnej.

Jak działają leki hamujące apetyt?

Co to są analogi GLP-1 i jak oszukują Twój mózg, dając uczucie sytości?

Leki, o których mówimy, to przede wszystkim analogi GLP-1, czyli glukagonopodobnego peptydu-1. GLP-1 to naturalny hormon inkretynowy, który jest wydzielany w jelitach w odpowiedzi na spożycie pokarmu. Jego działanie jest wielokierunkowe i właśnie dlatego jest tak skuteczny w kontroli masy ciała. Po pierwsze, GLP-1 zwiększa wydzielanie insuliny z trzustki, ale tylko wtedy, gdy poziom glukozy jest wysoki, co pomaga kontrolować cukier we krwi. Po drugie, i to jest kluczowe dla odchudzania, GLP-1 spowalnia opróżnianie żołądka. Dzięki temu jedzenie dłużej pozostaje w przewodzie pokarmowym, co przekłada się na dłuższe uczucie sytości i mniejsze łaknienie. Najważniejsze jednak jest jego działanie na ośrodkowy układ nerwowy GLP-1 wpływa bezpośrednio na ośrodek sytości w mózgu, redukując apetyt i zmniejszając chęć na jedzenie. To właśnie to "oszukiwanie" mózgu, by czuł się syty, jest podstawą sukcesu tych leków w walce z nadwagą i otyłością.

Różnica między działaniem na organizm cukrzyka a osoby zdrowej

Chociaż mechanizm działania analogów GLP-1 jest ten sam, ich wpływ na organizm może różnić się w zależności od stanu zdrowia pacjenta. U osób z cukrzycą typu 2, leki te przede wszystkim poprawiają kontrolę glikemii poprzez stymulację wydzielania insuliny w sposób zależny od glukozy oraz hamowanie wydzielania glukagonu. Dodatkowo, spowalniając opróżnianie żołądka i wpływając na ośrodek sytości, przyczyniają się do redukcji masy ciała, co jest niezwykle korzystne dla pacjentów z cukrzycą, często zmagających się z nadwagą lub otyłością. U osób zdrowych lub z otyłością bez cukrzycy, głównym efektem jest właśnie redukcja apetytu i spowolnienie trawienia, prowadzące do utraty wagi. W tym przypadku wpływ na poziom cukru jest mniej znaczący, ponieważ wydzielanie insuliny jest stymulowane tylko w odpowiedzi na podwyższony poziom glukozy. W obu grupach pacjentów obserwujemy jednak ten sam, pożądany efekt zmniejszenia masy ciała, choć z nieco innymi priorytetami terapeutycznymi.

Nowa generacja: Czym podwójne działanie (GLP-1/GIP) wyróżnia najnowsze preparaty?

Nauka nie stoi w miejscu, a najnowsza generacja leków na otyłość i cukrzycę idzie o krok dalej. Przykładem jest tirzepatyd, znany pod nazwą handlową Mounjaro. To, co wyróżnia ten preparat, to jego podwójny mechanizm działania jest on agonistą zarówno receptora GLP-1, jak i GIP (glukozależnego peptydu insulinotropowego). GIP to kolejny hormon inkretynowy, który podobnie jak GLP-1, stymuluje wydzielanie insuliny i wpływa na metabolizm glukozy. Połączenie działania na oba te receptory potęguje efekty, które znamy z wcześniejszych analogów GLP-1. Oznacza to jeszcze silniejsze zmniejszenie apetytu, bardziej efektywne spowolnienie opróżniania żołądka i w konsekwencji, większą redukcję masy ciała. Badania kliniczne pokazują, że tirzepatyd może prowadzić do utraty wagi przekraczającej 20% masy wyjściowej, co stawia go w czołówce najskuteczniejszych farmakoterapii otyłości dostępnych obecnie na rynku. To bez wątpienia nowy, potężny gracz w walce z chorobami metabolicznymi.

Przewodnik po popularnych lekach na odchudzanie: Co warto wiedzieć?

Semaglutyd (Ozempic, Wegovy): Lider popularności i kluczowe różnice we wskazaniach

Semaglutyd to prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalna substancja czynna w tej grupie leków, dostępna pod kilkoma nazwami handlowymi. W Polsce najczęściej słyszy się o Ozempicu, który jest zarejestrowany przede wszystkim do leczenia cukrzycy typu 2. Występuje w postaci wstrzykiwaczy z dawkami przeznaczonymi dla pacjentów z cukrzycą. Istnieje również doustna forma semaglutydu, Rybelsus, również stosowana w cukrzycy. Jednak to Wegovy jest preparatem semaglutydu, który został oficjalnie zarejestrowany do leczenia otyłości i nadwagi. Różni się on od Ozempicu przede wszystkim wyższymi dawkami, specjalnie dostosowanymi do potrzeb terapii odchudzającej. Ważne jest, aby pamiętać o tej różnicy: choć Ozempic jest często stosowany "off-label" do odchudzania, to właśnie Wegovy jest tym, który ma pełne wskazania rejestracyjne w tym zakresie. Niestety, dostępność Wegovy w Polsce bywa bardzo problematyczna.

Liraglutyd (Saxenda): Pionier w leczeniu otyłości czy wciąż jest skuteczny?

Liraglutyd, znany pod nazwami handlowymi Saxenda (do leczenia otyłości) i Victoza (do leczenia cukrzycy), był jednym z pierwszych analogów GLP-1, który uzyskał rejestrację do leczenia otyłości w wielu krajach, w tym w Polsce. Przez lata był to standard w farmakoterapii nadwagi i otyłości, oferując pacjentom skuteczną opcję redukcji masy ciała. Saxenda, podobnie jak inne leki z tej grupy, działa poprzez zmniejszenie apetytu i zwiększenie uczucia sytości. Chociaż nowsze preparaty, takie jak semaglutyd czy tirzepatyd, wykazują w badaniach klinicznych statystycznie większą skuteczność w redukcji masy ciała, liraglutyd wciąż pozostaje cenną i skuteczną opcją terapeutyczną. Dla wielu pacjentów, zwłaszcza tych, którzy nie tolerują nowszych leków lub nie mają do nich dostępu, Saxenda nadal może przynieść znaczące korzyści w walce z nadwagą i otyłością. Jest to lek podawany codziennie, co stanowi pewną różnicę w porównaniu do preparatów podawanych raz w tygodniu.

Tirzepatyd (Mounjaro): Nowy, potężny gracz na rynku dla kogo jest przeznaczony?

Tirzepatyd, dostępny pod nazwą handlową Mounjaro, to najnowszy i jeden z najbardziej obiecujących leków w terapii chorób metabolicznych. Jak już wspomniałem, jego unikalność polega na podwójnym agonizmie receptorów GLP-1 i GIP, co przekłada się na wyjątkową skuteczność. Początkowo Mounjaro został zarejestrowany do leczenia cukrzycy typu 2, jednak jego imponujące efekty w zakresie redukcji masy ciała szybko zwróciły uwagę środowiska medycznego. Obecnie jest on również zatwierdzony do kontroli wagi w niektórych krajach, a w Polsce jest coraz częściej przepisywany "off-label" w tym celu. Mounjaro jest przeznaczony dla pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy potrzebują skutecznej kontroli glikemii i jednocześnie zmagają się z nadwagą lub otyłością. Jego potencjał w leczeniu samej otyłości, niezależnie od cukrzycy, jest ogromny i z pewnością będzie odgrywał coraz większą rolę w przyszłości.

Tabela porównawcza: Który lek jest zarejestrowany do leczenia otyłości, a który tylko do cukrzycy?

Ile kosztuje kuracja lekami na odchudzanie w Polsce?

Ceny bez refundacji: Realny miesięczny wydatek na Ozempic, Wegovy i Mounjaro

Koszty terapii lekami z grupy analogów GLP-1 i GIP to jeden z kluczowych aspektów, który budzi wiele pytań. Niestety, muszę jasno powiedzieć, że są to preparaty bardzo drogie, zwłaszcza gdy mowa o kuracji nierefundowanej. Miesięczny wydatek może być znaczącym obciążeniem dla domowego budżetu. Przyjrzyjmy się orientacyjnym cenom:

• Ozempic (semaglutyd): Bez refundacji, miesięczny koszt waha się zazwyczaj w granicach 350-400 zł.
• Wegovy (semaglutyd): Ponieważ jest to preparat w wyższych dawkach i dedykowany do leczenia otyłości, jego cena jest znacznie wyższa. Miesięczny koszt może wynosić od około 600 zł za dawki początkowe do ponad 1200-1500 zł za dawki podtrzymujące.
• Mounjaro (tirzepatyd): Jako najnowszy lek, również wiąże się z wysokimi kosztami. Cena za jeden wstrzykiwacz (na miesiąc) w zależności od dawki to około 270-400 zł.

Jak widać, są to sumy, które wymagają poważnego rozważenia i planowania finansowego. To istotny element, który zawsze omawiam z moimi pacjentami.

Kto może liczyć na refundację? Wąskie kryteria NFZ, które musisz znać

Niestety, dostęp do refundacji tych leków w Polsce jest bardzo ograniczony. Wiele osób myśli, że skoro lek jest na receptę, to będzie refundowany, ale to nieprawda w każdym przypadku. Obecnie, refundacja dotyczy głównie Ozempicu i jest dostępna wyłącznie dla pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy spełniają bardzo wąskie i precyzyjnie określone kryteria Narodowego Funduszu Zdrowia. Aby pacjent z cukrzycą mógł otrzymać Ozempic z refundacją, musi mieć: BMI równe lub większe niż 30 kg/m² (czyli otyłość), a także bardzo wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe (potwierdzone chorobą sercowo-naczyniową, przewlekłą chorobą nerek lub niewydolnością serca). Co więcej, musi być leczony co najmniej dwoma doustnymi lekami hipoglikemizującymi przez minimum 6 miesięcy i mieć hemoglobinę glikowaną (HbA1c) powyżej 7,5%. To bardzo restrykcyjne warunki. Co najważniejsze, Wegovy, Mounjaro i Saxenda nie są refundowane w leczeniu otyłości, co oznacza, że pacjenci muszą pokryć pełen koszt terapii z własnej kieszeni.

Dostępność w aptekach: Dlaczego tych leków ciągle brakuje i jak sobie z tym radzić?

Problem niedoboru leków z grupy analogów GLP-1, zwłaszcza Ozempicu, stał się w Polsce prawdziwą bolączką. Ogromny popyt, napędzany zarówno przez pacjentów z cukrzycą, jak i osoby szukające wsparcia w odchudzaniu, wielokrotnie przewyższa podaż. Producenci informują o zwiększaniu mocy produkcyjnych, ale rzeczywistość apteczna jest często brutalna leki te są po prostu niedostępne. Ten problem ma poważne konsekwencje: pacjenci z cukrzycą, dla których Ozempic jest kluczowym elementem terapii, mają trudności z jej kontynuowaniem, co może prowadzić do pogorszenia kontroli glikemii i powikłań. Osoby, które rozpoczęły terapię odchudzającą, również stają przed dylematem, czy uda im się utrzymać ciągłość leczenia. W praktyce oznacza to często konieczność dzwonienia do wielu aptek, szukania leku w różnych miastach, a nawet przerywania terapii. W takiej sytuacji, jako lekarz, zawsze doradzam pacjentom regularny kontakt z aptekami i monitorowanie komunikatów producentów, ale przede wszystkim rozważenie alternatywnych metod leczenia w porozumieniu z lekarzem, jeśli dostępność staje się chronicznym problemem.

Bezpieczeństwo i ryzyka: Skutki uboczne i przeciwwskazania

Najczęstsze dolegliwości żołądkowe: Jak sobie z nimi radzić na początku terapii?

Jak każda skuteczna interwencja farmakologiczna, leki z grupy analogów GLP-1 i GIP wiążą się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Na szczęście, większość z nich jest łagodna i dotyczy układu pokarmowego. Najczęściej pacjenci zgłaszają:

• Nudności: Mogą być odczuwalne jako ogólne złe samopoczucie w żołądku, często nasilające się po posiłkach.
• Wymioty: Rzadsze niż nudności, ale mogą wystąpić, zwłaszcza przy zbyt szybkim zwiększaniu dawki.
• Biegunki lub zaparcia: Zaburzenia rytmu wypróżnień są dość powszechne, mogą występować naprzemiennie.
• Bóle brzucha: Zazwyczaj o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, często związane z uczuciem pełności.

Warto podkreślić, że te dolegliwości są zazwyczaj najsilniejsze na początku leczenia, w okresie adaptacji organizmu do leku i stopniowego zwiększania dawki. Kluczowe jest tutaj stopniowe zwiększanie dawki, zawsze pod ścisłą kontrolą lekarza, co minimalizuje ryzyko i nasilenie skutków ubocznych. Często doradzam pacjentom, aby jedli mniejsze porcje, unikali tłustych i ciężkostrawnych potraw, a także pili dużo wody. W większości przypadków objawy te ustępują samoistnie po kilku tygodniach terapii.

Rzadkie, ale groźne ryzyka: Zapalenie trzustki i problemy z pęcherzykiem żółciowym

Oprócz częstych, ale zazwyczaj łagodnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, istnieją również rzadsze, lecz potencjalnie poważniejsze ryzyka związane ze stosowaniem analogów GLP-1 i GIP. Jednym z nich jest ostre zapalenie trzustki. Chociaż jest to rzadkie powikłanie, pacjenci powinni być świadomi objawów, takich jak silny, uporczywy ból brzucha promieniujący do pleców, nudności i wymioty, i w razie ich wystąpienia natychmiast skontaktować się z lekarzem. Innym potencjalnym ryzykiem są choroby pęcherzyka żółciowego, w tym kamica żółciowa, która może być związana z szybką utratą masy ciała. Istnieją również doniesienia o potencjalnym ryzyku rozwoju raka rdzeniastego tarczycy, choć obserwacje te pochodzą głównie z badań na zwierzętach i nie zostały jednoznacznie potwierdzone u ludzi. Niemniej jednak, pacjenci z osobistą lub rodzinną historią tego typu nowotworu powinni unikać tych leków. To pokazuje, jak ważna jest indywidualna ocena ryzyka i korzyści przez lekarza przed rozpoczęciem terapii.

Kto absolutnie nie powinien stosować tych leków? (ciąża, choroby tarczycy i inne)

Istnieją pewne stany i schorzenia, które stanowią bezwzględne przeciwwskazania do stosowania leków z grupy analogów GLP-1 i GIP. Jako lekarz, zawsze podkreślam, że bezpieczeństwo pacjenta jest priorytetem. Do kluczowych przeciwwskazań należą:

• Cukrzyca typu 1: Leki te nie są przeznaczone do leczenia cukrzycy typu 1, ponieważ nie zastępują insuliny, której brakuje w tej chorobie.
• Ciąża i karmienie piersią: Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w tych okresach, dlatego leki są przeciwwskazane. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję.
• Historia nowotworów tarczycy: Zwłaszcza rak rdzeniasty tarczycy (lub zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 - MEN 2) w wywiadzie osobistym lub rodzinnym.
• Ciężka niewydolność nerek lub wątroby: Wymaga szczególnej ostrożności lub jest przeciwwskazaniem, w zależności od stopnia niewydolności.
• Ciężka niewydolność serca: W niektórych przypadkach może być przeciwwskazaniem.
• Wcześniejsze ostre zapalenie trzustki: Zwiększa ryzyko nawrotu.

Zawsze przed rozpoczęciem terapii konieczna jest szczegółowa diagnostyka i wywiad lekarski, aby wykluczyć wszelkie przeciwwskazania.

Stosowanie "off-label": Jakie ryzyko ponosi pacjent i lekarz?

Kwestia stosowania leków "off-label" jest niezwykle ważna i budzi wiele kontrowersji. Mówimy o niej, gdy lek jest przepisywany do celu lub w dawce, która nie jest uwzględniona w jego oficjalnych wskazaniach rejestracyjnych, zatwierdzonych przez odpowiednie organy regulacyjne (np. Europejską Agencję Leków). W kontekście leków na cukrzycę stosowanych do odchudzania, przykładem jest przepisywanie Ozempicu osobom bez cukrzycy, wyłącznie w celu redukcji masy ciała. W takiej sytuacji zarówno lekarz, jak i pacjent ponoszą pełną odpowiedzialność za ewentualne skutki. Producent leku nie gwarantuje bezpieczeństwa ani skuteczności w zastosowaniach "off-label", a w przypadku wystąpienia poważnych działań niepożądanych, pacjent może mieć ograniczone możliwości dochodzenia roszczeń. Jako lekarz, zawsze informuję pacjentów o tym ryzyku i dokładnie wyjaśniam, dlaczego w konkretnym przypadku rozważamy takie rozwiązanie, podkreślając, że jest to decyzja podjęta wspólnie, po wyczerpaniu innych opcji i świadomości potencjalnych konsekwencji. To nie jest standardowa praktyka, ale w pewnych, uzasadnionych medycznie przypadkach, może być rozważana.

Efekt jo-jo: Co się dzieje po odstawieniu leku?

Dlaczego kilogramy wracają, często z nawiązką?

Jednym z najczęściej zadawanych pytań przez pacjentów jest to, co dzieje się po zakończeniu kuracji. Niestety, muszę jasno powiedzieć, że po odstawieniu leków z grupy analogów GLP-1 i GIP, istnieje bardzo wysokie ryzyko powrotu utraconych kilogramów, często z nawiązką to tak zwany efekt jo-jo. Mechanizm jest prosty: leki te działają, dopóki są przyjmowane. Kiedy przestajemy je stosować, ustaje ich wpływ na ośrodek sytości w mózgu i na spowolnienie opróżniania żołądka. Oznacza to, że apetyt wraca do poprzedniego poziomu, uczucie głodu staje się silniejsze, a organizm nie odczuwa już tak długo sytości po posiłkach. Co więcej, organizm po utracie wagi często reaguje na to, spowalniając metabolizm i zwiększając wydzielanie hormonów odpowiedzialnych za głód, co dodatkowo sprzyja przybieraniu na wadze. Bez aktywnego działania leku, powrót do starych nawyków żywieniowych i brak aktywności fizycznej niemal gwarantuje szybki powrót do wagi wyjściowej, a nierzadko nawet jej przekroczenie.

Czy można utrzymać wagę po zakończeniu kuracji? Rola stylu życia

Utrzymanie wagi po zakończeniu kuracji lekami na odchudzanie jest możliwe, ale wymaga ogromnego zaangażowania i długoterminowej zmiany stylu życia. Musimy pamiętać, że leki te są jedynie wsparciem, katalizatorem, który pomaga zainicjować proces odchudzania i wypracować nowe nawyki. Nie są one cudownym rozwiązaniem, które raz na zawsze rozwiąże problem otyłości. Kluczowe dla utrzymania osiągniętej wagi jest wdrożenie i konsekwentne przestrzeganie zdrowej diety, regularna aktywność fizyczna oraz, co równie ważne, wsparcie psychologiczne. Terapia otyłości jest często procesem przewlekłym, a dla wielu pacjentów leki mogą być potrzebne na stałe, aby zapobiec nawrotowi choroby. Jeśli jednak zdecydujemy się na odstawienie leku, musimy być gotowi na to, że nasz organizm będzie walczył o powrót do poprzedniej wagi. Tylko świadome i trwałe zmiany w codziennym życiu mogą dać szansę na długotrwały sukces.

Czy leki na cukrzycę to realne rozwiązanie problemu otyłości?

Kiedy farmakoterapia jest uzasadnioną koniecznością?

Farmakoterapia lekami z grupy analogów GLP-1/GIP to bez wątpienia potężne narzędzie w walce z otyłością, ale nie jest to rozwiązanie dla każdego. Kiedy zatem jest ona uzasadnioną koniecznością? Przede wszystkim, leki te są przeznaczone dla pacjentów z otyłością kliniczną (BMI ≥ 30 kg/m²) lub z nadwagą (BMI ≥ 27 kg/m²) z towarzyszącymi chorobami związanymi z wagą, takimi jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia czy bezdech senny. Co ważne, farmakoterapia jest zazwyczaj rozważana, gdy inne metody, takie jak intensywna zmiana stylu życia (dieta i aktywność fizyczna), nie przyniosły oczekiwanych rezultatów lub gdy pacjent nie jest w stanie utrzymać utraconej wagi. To nie jest pierwszy krok w odchudzaniu, a raczej kolejny etap w kompleksowym planie leczenia, zawsze pod ścisłą kontrolą i nadzorem lekarza. Właściwie dobrana farmakoterapia, w połączeniu ze zmianą nawyków, może znacząco poprawić jakość życia i zdrowie pacjentów.

Przeczytaj również: Lek na receptę bez recepty? Poznaj fakty, prawo i e-receptę!

Dlaczego leczenie otyłości to maraton, a nie sprint z zastrzykiem w ręku?

Patrząc na fenomen leków na odchudzanie, często widzę, jak pacjenci szukają szybkiego rozwiązania. Niestety, muszę ich rozczarować leczenie otyłości to proces, który porównuję do maratonu, a nie do krótkiego sprintu z zastrzykiem w ręku. Leki, choć niezwykle skuteczne, są tylko jednym z elementów tego długotrwałego wysiłku. Otyłość to choroba przewlekła, która wymaga kompleksowego podejścia. Oprócz farmakoterapii, kluczowe są konsekwentne zmiany w diecie, regularna aktywność fizyczna, a często również wsparcie psychologiczne, które pomaga radzić sobie z emocjonalnymi aspektami jedzenia i utrzymania motywacji. Zastrzyk może pomóc wystartować w tym maratonie, ale to my sami musimy przebiec resztę dystansu, dbając o każdy krok. Tylko takie holistyczne podejście, połączone z cierpliwością i determinacją, daje realne szanse na długotrwały sukces i poprawę zdrowia. Pamiętajmy, że nie ma magicznej pigułki, która rozwiąże problem otyłości bez naszego aktywnego udziału.